Niemowlak drapie się po uchu lub ciągnie je z powodu zmęczenia, ząbkowania, odkrywania własnego ciała albo podrażnienia skóry. Samo zachowanie nie oznacza jeszcze zapalenia ucha. Niepokój powinny wzbudzić objawy towarzyszące, takie jak gorączka, wyraźny ból, wyciek z ucha, apatia lub problemy z jedzeniem.
Jak szybko ocenić, czy jest powód do niepokoju?
Najważniejsze jest obserwowanie całego zachowania dziecka, a nie tylko tego, że dotyka ucha. Niemowlę z infekcją zwykle ma także inne objawy, choć ich brak nie zawsze całkowicie wyklucza problem. Poniższa tabela pomaga uporządkować możliwe przyczyny:
| Sytuacja | Jak rozpoznać? | Działanie |
|---|---|---|
| Fizjologia i rozwój | Dziecko dotyka ucha przy zasypianiu, podczas nudy lub zaciekawienia. Poza tym jest pogodne i je jak zwykle. | Obserwuj zachowanie. Nie ma potrzeby pilnej konsultacji, jeśli nie pojawiają się inne objawy. |
| Ząbkowanie | Występuje ślinienie, rozdrażnienie, zaczerwienione lub obrzęknięte dziąsła. Dyskomfort może promieniować w stronę ucha. | Obserwuj dziąsła i ogólny stan dziecka. Jeśli objawy są nasilone, skonsultuj je z pediatrą. |
| Infekcja ucha | Dziecko jest bardziej płaczliwe, niespokojne, może mieć gorączkę, katar, kaszel, gorszy apetyt albo wyciek z ucha. | Skontaktuj się z lekarzem. Zapalenie ucha rozpoznaje się po badaniu, między innymi za pomocą otoskopu. |
| Problem skórny | Za uchem, na głowie lub twarzy widać suche, łuszczące się, zaczerwienione miejsca, krostki albo sączące zmiany. | Umów konsultację pediatryczną, szczególnie gdy zmiany szybko się nasilają lub dziecko intensywnie się drapie. |
Dlaczego niemowlę drapie się po uchu, gdy jest zdrowe?
Małe dzieci dopiero poznają swoje ciało. Ucho jest łatwo dostępne, ma wyraźny kształt i dostarcza ciekawych wrażeń dotykowych. Chwytanie małżowiny usznej może więc być zwykłą formą zabawy albo powtarzanym nawykiem.
Drapanie lub ciągnięcie ucha przy zasypianiu często pełni funkcję samoregulacji. Niektóre dzieci pocierają oczy, kręcą włosami albo dotykają ubranka, aby się wyciszyć. Jeśli temu zachowaniu towarzyszą ziewanie, tarcie oczu i narastająca senność, zwykle jest to sygnał zmęczenia, a nie choroby.
Drugą częstą przyczyną jest ząbkowanie. Ból i napięcie w obrębie dziąseł mogą być odczuwane także w pobliżu ucha. Dziecko może wtedy ciągnąć małżowinę, pocierać policzek lub drapać głowę. Pomocne w ocenie są objawy towarzyszące, takie jak obfite ślinienie, wkładanie rąk do buzi i zaczerwienienie dziąseł.
W takiej sytuacji nie należy jednak zakładać, że każdy dyskomfort w okolicy ucha wynika z wyrzynania zębów. Liczy się samopoczucie dziecka oraz to, czy pojawiają się objawy infekcji.
Kiedy drapanie po uchu może oznaczać problem zdrowotny?
Ostre zapalenie ucha środkowego, określane skrótem OZUŚ, często pojawia się po infekcji nosa, gardła lub górnych dróg oddechowych. U niemowląt trąbka Eustachiusza, czyli połączenie ucha środkowego z nosogardłem, jest krótsza niż u dorosłych. Drobnoustroje i stan zapalny z okolicy nosa lub gardła mogą więc łatwiej objąć ucho środkowe.
Na możliwy ból ucha wskazują nie tylko pociąganie za małżowinę. Dziecko może nagle stać się bardzo płaczliwe, gorzej spać, odsuwać się od piersi lub butelki albo reagować niepokojem podczas leżenia. Gorączka, katar, kaszel, wymioty, biegunka, wyraźnie mniejszy apetyt lub wyciek z ucha są wskazaniem do kontaktu z lekarzem.
Samo oglądanie ucha w domu nie wystarcza do rozpoznania zapalenia. Ostateczną ocenę przeprowadza lekarz, który może obejrzeć błonę bębenkową otoskopem. Nie każde zapalenie przebiega z wyraźnym bólem, dlatego ważny jest również ogólny stan niemowlęcia.
Przyczyną drapania może być także świąd skóry. Atopowe zapalenie skóry często powoduje suche i swędzące zmiany na twarzy, głowie oraz w zgięciach łokci i kolan. Łojotokowe zapalenie skóry, nazywane ciemieniuchą, może obejmować skórę głowy, brwi i okolice za uszami. Gdy zmiany ulegną podrażnieniu lub nadkażeniu, pojawia się także bolesność, sączenie albo silniejszy świąd.
Rzadziej dyskomfort w tej okolicy może towarzyszyć refluksowi żołądkowo-przełykowemu. Wtedy zwykle występują też niepokój podczas karmienia, ulewanie, częste odbijanie lub niechęć do leżenia. Takie objawy wymagają omówienia z pediatrą, zwłaszcza gdy dziecko słabo przybiera na wadze.
Nie próbuj czyścić ucha patyczkiem ani wkładać do niego żadnych przedmiotów. Możesz podrażnić przewód słuchowy i utrudnić późniejszą ocenę lekarską.
Co sprawdzić w domu?
Przed kontaktem z lekarzem zanotuj, kiedy dziecko zaczęło drapać ucho i w jakich sytuacjach robi to najczęściej. Sprawdź też poniższe elementy:
- Temperatura – zmierz ją, jeśli dziecko jest rozgrzane, wyraźnie niespokojne lub ma objawy infekcji.
- Skóra – obejrzyj ucho, okolicę za uchem, skórę głowy i twarz pod kątem zaczerwienienia, łuszczenia, krostek lub sączenia.
- Jedzenie i picie – zwróć uwagę, czy niemowlę je mniej niż zwykle albo odmawia karmienia.
- Nastrój i aktywność – oceń, czy dziecko daje się uspokoić, bawi się i reaguje jak zwykle.
Pilnej konsultacji wymagają między innymi gorączka, wyciek z ucha, narastający ból, trudny do ukojenia płacz, apatia, problemy z oddychaniem lub wyraźne odwodnienie. Jeśli dziecko tylko okazjonalnie dotyka ucha, robi to przy zasypianiu i poza tym pozostaje pogodne, najczęściej wystarcza spokojna obserwacja. Gdy zachowanie się utrzymuje albo budzi wątpliwości, pediatra może ocenić ucho i skórę bez zgadywania przyczyny.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W razie niepokojących objawów skonsultuj dziecko z lekarzem.
